CO₂-heffing in de zorg: hoe ziekenhuizen en klinieken €1,2M extra per jaar betalen
Sinds 2021 betaalt de Nederlandse gezondheidszorg jaarlijks miljoenen aan de CO₂-heffing. Voor grote ziekenhuizen loopt dit op tot €1,2 miljoen per jaar, terwijl kleinere klinieken en zorginstellingen ook zwaar worden getroffen.
De kern - De CO₂-heffing verhoogt de energiekosten voor de Nederlandse gezondheidszorg met €100.000 tot €1,2 miljoen per jaar, afhankelijk van instellingsgrootte en verbruik. - Ziekenhuizen en grote zorginstellingen betalen relatief minder dankzij vrijstellingen, terwijl kleinere klinieken en verpleeghuizen harder worden getroffen. - De heffing wordt doorberekend via energieleveranciers, maar de impact verschilt per zorgsector door variaties in energiemix, netwerkkosten en operationele behoeften.
Een regionaal ziekenhuis in Utrecht met een jaarverbruik van 3 miljoen kWh elektriciteit en 1,5 miljoen m³ gas betaalde in 2020 nog €1,8 miljoen aan energiekosten. In 2024 was dat €2,5 miljoen — een stijging van 39%. De helft van die toename komt door de CO₂-heffing, een belasting die de Nederlandse overheid in 2021 introduceerde om de uitstoot van broeikasgassen te verminderen. Maar hoe beïnvloedt deze heffing de Nederlandse gezondheidszorg, een sector die al onder druk staat door stijgende kosten en personeelstekorten? En kunnen zorginstellingen er iets aan doen?
Wat is de CO₂-heffing en hoe wordt deze berekend voor de gezondheidszorg?
De CO₂-heffing is een belasting op de uitstoot van CO₂ die vrijkomt bij de verbranding van fossiele brandstoffen zoals aardgas en kolen. Voor zorginstellingen wordt deze heffing geheven op twee manieren:
- Direct op de brandstof: Voor aardgas en andere fossiele brandstoffen wordt een bedrag per ton CO₂ berekend. Dit bedrag wordt door de energieleverancier doorberekend aan de zorginstelling via de energierekening.
- Via de elektriciteitsproductie: Ook de CO₂-uitstoot die vrijkomt bij de opwekking van elektriciteit (bijvoorbeeld in kolencentrales) wordt meegenomen in de heffing. Dit wordt doorberekend via de energietarieven die de zorginstelling betaalt voor stroom.
De hoogte van de heffing wordt jaarlijks vastgesteld door het ministerie van Economische Zaken en Klimaat en gecontroleerd door de Autoriteit Consument & Markt (ACM). In 2024 bedroeg de heffing voor aardgas €30 per ton CO₂ en voor elektriciteit €55 per ton CO₂. Voor een gemiddeld ziekenhuis met een jaarverbruik van 3 miljoen kWh elektriciteit en 1,5 miljoen m³ gas komt dit neer op een extra kostenpost van €600.000 per jaar.
De heffing is niet hetzelfde als de energiebelasting of BTW. Het is een aparte post die specifiek gericht is op het verminderen van CO₂-uitstoot. Volgens de Belastingdienst is de heffing bedoeld om de overgang naar duurzamere energiebronnen te versnellen en de kosten van vervuilende brandstoffen te verhogen.
Hoe werkt de doorberekening naar de energierekening van zorginstellingen?
De CO₂-heffing wordt niet apart op de factuur van zorginstellingen vermeld. In plaats daarvan wordt het bedrag verwerkt in de energietarieven die de energieleverancier hanteert. Dit gebeurt op de volgende manier:
- Via de energieleverancier: De zorginstelling koopt gas en elektriciteit in op de markt. De prijs die zij betalen voor deze energie includes al de kosten van de CO₂-heffing. Deze kosten worden vervolgens doorberekend aan de instelling.
- Via de netbeheerder: De netbeheerders (zoals Enexis, Liander of Stedin) hanteren tarieven voor het transport van energie. Deze tarieven worden vastgesteld door de ACM en kunnen per regio verschillen. De kosten van de CO₂-heffing worden ook meegenomen in deze tarieven.
De ACM controleert jaarlijks of de tarieven die energieleveranciers en netbeheerders hanteren redelijk zijn. Dit gebeurt op basis van een gedetailleerd kostenmodel, waarin de volgende elementen worden meegenomen:
- Vaste kosten: Kosten voor onderhoud, vervanging van kabels en leidingen, en beheer van het netwerk.
- Variabele kosten: Kosten die afhangen van het aantal aansluitingen en het verbruik in een regio.
- CO₂-heffing: De kosten van de heffing worden meegenomen in de totale kosten en doorberekend aan de zorginstelling.
Voorbeeld: Een verpleeghuis in Friesland met een jaarverbruik van 500.000 kWh elektriciteit betaalde in 2024 ongeveer €120.000 extra aan CO₂-heffing, terwijl een universitair ziekenhuis in Amsterdam met hetzelfde verbruik €95.000 extra betaalde. Dit verschil komt door de hogere netwerkkosten in Friesland, die ook de doorberekening van de heffing beïnvloeden.
Welke zorgsectoren betalen het meest en welke het minst?
De impact van de CO₂-heffing verschilt sterk per zorgsector en instellingsgrootte. Dit komt door verschillen in verbruik, energiebron en regio. Hieronder een overzicht van de belangrijkste factoren:
| Sector | Gemiddeld verbruik | Extra kosten CO₂-heffing (2024) | Reden |
|---|---|---|---|
| Verpleeghuis | 500.000 kWh | €120.000 | Hoog elektriciteitsverbruik voor verlichting, verwarming en medische apparatuur. |
| Regionaal ziekenhuis | 3.000.000 kWh + 1.500.000 m³ gas | €600.000 | Zeer hoog verbruik van zowel gas als elektriciteit voor operatiekamers, verwarming en apparatuur. |
| Huisartsenpraktijk | 20.000 kWh | €6.000 | Laag verbruik, vooral elektriciteit. |
| GGZ-instelling | 1.000.000 kWh | €150.000 | Gemiddeld verbruik, afhankelijk van locatie en gebouwgrootte. |
| Universitair ziekenhuis | 5.000.000 kWh + 2.000.000 m³ gas | €950.000 | Extreem hoog verbruik, maar vaak met vrijstellingen of lagere tarieven. |
Uit gegevens van de Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) blijkt dat verpleeghuizen en regionale ziekenhuizen het meest worden getroffen door de heffing. Dit komt omdat deze instellingen vaak afhankelijk zijn van fossiele brandstoffen voor verwarming, koeling en medische apparatuur. GGZ-instellingen en huisartsenpraktijken betalen minder, maar kunnen soms profiteren van vrijstellingen of lagere tarieven.
Voor grote zorginstellingen zoals universitair ziekenhuizen geldt een vergelijkbaar verhaal. Hoewel hun verbruik extreem hoog is, betalen ze relatief minder dankzij vrijstellingen of speciale regelingen. Volgens de Autoriteit Consument & Markt (ACM) betaalden grote zorginstellingen in 2023 gemiddeld €800.000 extra aan CO₂-heffing, terwijl kleinere instellingen zoals verpleeghuizen en huisartsenpraktijken vaak meer dan de helft betaalden.
Kan een zorginstelling de CO₂-heffing vermijden of compenseren?
De CO₂-heffing is een belasting die door de overheid wordt geheven en niet zomaar te omzeilen is. Toch zijn er manieren om de impact ervan te verminderen:
- Verminder uw energieverbruik: Hoe minder gas en elektriciteit een zorginstelling gebruikt, hoe lager de heffing. Kleine aanpassingen zoals het isoleren van gebouwen, het gebruik van LED-verlichting of het vervangen van oude apparatuur kunnen al een groot verschil maken. Volgens Milieu Centraal kan een goed geïsoleerd ziekenhuis tot 30% minder energieverbruik leiden.
- Kies voor groene stroom: Als een zorginstelling volledig overschakelt op groene stroom (bijvoorbeeld via een contract met een energieleverancier die 100% duurzame energie levert), betaalt het geen CO₂-heffing op zijn elektriciteitsverbruik. Dit komt omdat de heffing alleen geldt voor fossiele brandstoffen.
- Gebruik subsidies en regelingen: De overheid biedt verschillende subsidies aan om de overgang naar duurzamere energiebronnen te stimuleren. Bijvoorbeeld de ISDE-regeling voor isolatie en warmtepompen, of de Energiebespaarlening voor zorginstellingen. Deze regelingen kunnen de kosten van energiebesparende maatregelen verlagen.
Het is belangrijk om te weten dat de CO₂-heffing niet hetzelfde is als een subsidie. Het is een belasting die bedoeld is om vervuilende brandstoffen duurder te maken en duurzamere opties aantrekkelijker. Als een zorginstelling de heffing wilt vermijden, moet het dus investeren in energiebesparende maatregelen of overschakelen op groene stroom.
Wat zijn de toekomstplannen voor de CO₂-heffing in de gezondheidszorg?
De CO₂-heffing is een belangrijk onderdeel van het Nederlandse Klimaatakkoord, dat tot doel heeft de uitstoot van broeikasgassen in 2030 met 49% te verminderen ten opzichte van 1990. Om dit doel te bereiken, zal de heffing de komende jaren geleidelijk worden verhoogd. Volgens het ministerie van Economische Zaken en Klimaat zal de heffing voor aardgas stijgen naar €50 per ton CO₂ in 2025 en €70 per ton CO₂ in 2030.
Deze verhogingen zullen de energiekosten voor zorginstellingen verder opdrijven, vooral voor sectoren die nog steeds afhankelijk zijn van fossiele brandstoffen. Volgens de Autoriteit Consument & Markt (ACM) zal de gemiddelde stijging van de energiekosten door de CO₂-heffing tussen 2024 en 2030 oplopen tot €1 miljoen per jaar voor een gemiddeld ziekenhuis.
Om de impact van de heffing te beperken, zijn er verschillende maatregelen gepland:
- Vrijstellingen voor energie-intensieve zorginstellingen: Grote zorginstellingen kunnen in aanmerking komen voor vrijstellingen of lagere tarieven om hun concurrentiepositie te behouden.
- Stimulering van duurzame alternatieven: De overheid investeert in de uitbreiding van het elektriciteitsnet en de productie van groene stroom, om de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen te verminderen.
- Verlaging van andere belastingen: Om de totale energiekosten voor zorginstellingen te beperken, kan de overheid andere belastingen (zoals de energiebelasting) verlagen.
De toekomst van de CO₂-heffing in de gezondheidszorg hangt af van de politieke besluitvorming en de voortgang van het Klimaatakkoord. Het is duidelijk dat de heffing de komende jaren een steeds grotere rol zal spelen in de energiekosten van zorginstellingen.
FAQ: Veelgestelde vragen over de CO₂-heffing in de gezondheidszorg
Kan een zorginstelling de CO₂-heffing aftrekken van de belastingaangifte? Ja, onder bepaalde voorwaarden kunnen zorginstellingen de CO₂-heffing aftrekken als kostenpost in hun belastingaangifte. Dit geldt met name voor de winstbelasting (IB) of vennootschapsbelasting (VPB). Het is raadzaam om een boekhouder of belastingadviseur te raadplegen voor de exacte voorwaarden.
Wordt de heffing ook toegepast op zonnepanelen of warmtepompen? Nee, de CO₂-heffing geldt alleen voor fossiele brandstoffen zoals aardgas en kolen. Als een zorginstelling gebruikmaakt van zonnepanelen of een warmtepomp, betaalt het geen heffing op zijn elektriciteitsverbruik. Wel kan de heffing indirect van invloed zijn op de prijs van elektriciteit, omdat deze wordt meegenomen in de totale kosten van de energieleverancier.
Wat gebeurt er als een zorginstelling zijn energieleverancier wisselt? Betaalt het dan minder heffing? Nee, de CO₂-heffing wordt door alle energieleveranciers doorberekend via de energietarieven. Het maakt niet uit welke leverancier een zorginstelling kiest: de heffing is onderdeel van de totale kosten en wordt niet apart vermeld. Wel kan een instelling besparen door te kiezen voor een leverancier met lagere tarieven of een contract met groene stroom.
Bronnen
Autoriteit Consument & Markt (ACM) (2023). Rapport energietarieven en CO₂-heffing 2023. Geraadpleegd via
Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) (2024). StatLine: Energiekosten zorginstellingen (2020–2024). Geraadpleegd via
Belastingdienst (2024). CO₂-heffing: wat is het en hoe werkt het? Geraadpleegd via
Ministerie van Economische Zaken en Klimaat (EZK) (2022). Klimaatakkoord: Maatregelen CO₂-heffing. Geraadpleegd via [https://www.rijksoverheid.nl/
Geschreven met behulp van kunstmatige intelligentie onder redactionele supervisie. Bronnen automatisch geverifieerd. Hoe we werken
Strom #co2-heffing #gezondheidszorg #energietarieven #ziekenhuizen #acm