Hoe groothandelsprijzen je energierekening beïnvloeden: van TTF-gas tot je factuur
Een huishouden in Nederland betaalde in 2024 volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) gemiddeld €2.400 aan energie, waarvan 40% direct afhankelijk is van groothandelsprijzen zoals TTF-gas en EPEX Spot. Maar hoe komt dat bedrag op je factuur terecht?
De kern - De groothandelsprijs van gas (TTF) daalde in 2024 naar €35/MWh volgens ICE Futures, maar je energierekening daalde niet evenredig door vaste belastingen en netwerkkosten. - EPEX Spot (elektriciteit) fluctueert dagelijks: volgens EPEX Spot lag de prijs in januari 2024 op €80/MWh, maar piekte in juli naar €120/MWh door vraag en weersomstandigheden. - Volgens de ACM bestaat 60% van je energierekening uit kosten die niet direct door de groothandel worden bepaald: belastingen (ODE, energiebelasting), netwerkkosten en marges van leveranciers.
Stel, je opent je energierekening en ziet dat de prijs per kWh elektriciteit met 10% is gestegen, terwijl de groothandelsprijs van gas juist 20% is gedaald. Hoe kan dat? Het antwoord ligt in de complexe keten tussen de groothandelsmarkt en je eigen portemonnee. In Nederland betaal je niet alleen voor de energie zelf, maar ook voor een reeks toeslagen, belastingen en marges die samen je uiteindelijke factuur bepalen. Dit artikel legt uit hoe die keten werkt, welke factoren de prijzen sturen en waarom je soms meer betaalt dan de marktprijs doet vermoeden.
Van TTF-gas en EPEX Spot naar je energierekening
De prijs die jij betaalt voor energie begint niet bij je energieleverancier, maar bij de groothandelsmarkt. Voor gas is dat de TTF-gasmarkt (Title Transfer Facility), een Europese referentieprijs gebaseerd op futurescontracten. Voor elektriciteit is dat de EPEX Spot, waar dagelijks miljoenen megawatturen worden verhandeld. Deze prijzen zijn volatiel: volgens marktgegevens van ICE Futures piekte TTF-gas in 2022 op €300/MWh door de oorlog in Oekraïne, terwijl het in 2024 daalde naar €35/MWh. Voor elektriciteit lag EPEX Spot volgens cijfers van EPEX Spot in januari 2024 op €80/MWh, maar steeg in juli naar €120/MWh door extreme hitte en vraag naar airconditioning.
Maar hoe komen deze prijzen op je factuur terecht? Leveranciers zoals Vattenfall, Eneco of Greenchoice kopen energie in op de groothandelsmarkt en verkopen deze door aan consumenten. Zij voegen hier een marge aan toe, die varieert per contracttype. Bij een vast contract wordt de prijs vaak gebaseerd op een gemiddelde van de groothandelsprijzen over een bepaalde periode. Bij een variabel contract volgt de prijs direct de marktontwikkelingen, met een vertraging van enkele dagen. Volgens de Autoriteit Consument & Markt (ACM) bedroeg de gemiddelde marge in 2024 €0,02 per kWh voor elektriciteit en €0,01 per m³ voor gas.
| Factor | Elektriciteit (2024) | Gas (2024) |
|---|---|---|
| Groothandelsprijs | €80/MWh | €35/MWh |
| Leveranciersmarge | €0,02/kWh | €0,01/m³ |
| Belastingen | 50% van totaal | 45% van totaal |
| Netwerkkosten | €240/jaar | €180/jaar |
Bron: ACM (2024), CBS (2024), TenneT (2024)
Waarom daalt je energierekening niet mee met de groothandelsprijs?
Stel, je ziet dat de TTF-gasprijs in 2024 met 20% daalt. Toch daalt je energierekening niet evenredig. Dat komt door drie factoren die niet direct door de groothandel worden bepaald:
-
Belastingen en toeslagen: In Nederland betaal je naast de energiekosten ook energiebelasting, ODE (Opslag Duurzame Energie) en BTW. Deze bedragen samen volgens het CBS ongeveer 50% van je totale energierekening. De energiebelasting is een vast bedrag per kWh of m³, onafhankelijk van de marktprijs. Volgens de ACM bedroeg de energiebelasting in 2024 voor elektriciteit €0,12 per kWh en voor gas €0,08 per m³. De ODE is een toeslag voor duurzame energieprojecten en bedraagt volgens dezelfde toezichthouder €0,01 per kWh of €0,005 per m³.
-
Netwerkkosten: Deze kosten worden bepaald door je netbeheerder (zoals Enexis of Liander) en zijn afhankelijk van je regio. Volgens rapportages van TenneT betaal je in Groningen bijvoorbeeld €280 per jaar voor netwerkkosten, terwijl dat in Limburg €220 is. Deze kosten dekken onderhoud, vervanging van kabels en beheer van het netwerk. Volgens de ACM zijn netwerkkosten verantwoordelijk voor 20% van je totale energierekening.
-
Marges van leveranciers: Hoewel leveranciers hun marges vaak baseren op de groothandelsprijs, kunnen ze deze aanpassen op basis van concurrentie en strategie. Bijvoorbeeld: als een leverancier veel klanten verliest, kan hij tijdelijk de marges verlagen om klanten te behouden. Omgekeerd kunnen leveranciers met weinig concurrentie in een regio de prijzen verhogen.
Hoe beïnvloeden weersomstandigheden en vraag de prijzen?
De prijzen op de groothandelsmarkt worden niet alleen bepaald door politieke crises of economische schokken, maar ook door weersomstandigheden en vraag en aanbod. Een koude winter verhoogt de vraag naar gas en elektriciteit, wat de prijzen opdrijft. Een warme zomer kan juist leiden tot pieken in de elektriciteitsprijs door het gebruik van airconditioning.
In juli 2024 steeg volgens EPEX Spot de EPEX Spot-prijs naar €120/MWh door een combinatie van: - Hoge temperaturen: Nederland ervoer een hittegolf met temperaturen boven de 30°C, wat leidde tot een toename van het energieverbruik voor koeling. - Lage windopbrengst: Windenergie leverde minder stroom dan verwacht, waardoor er meer vraag was naar elektriciteit uit gascentrales, die duurder zijn. - Beperkte importcapaciteit: Door onderhoud aan hoogspanningslijnen kon minder goedkope elektriciteit uit het buitenland worden geïmporteerd.
Volgens TenneT (de Nederlandse netbeheerder) leidde deze combinatie tot een tijdelijke stijging van de elektriciteitsprijs voor consumenten met een variabel contract. Huishoudens met een vast contract merkten hier echter weinig van, omdat hun prijs al maanden van tevoren was vastgelegd.
Wat kun je doen als consument?
Als consument heb je beperkte invloed op de groothandelsprijzen, maar je kunt wel bewuste keuzes maken om je energierekening te beheersen. Hier zijn drie praktische stappen:
-
Kies het juiste contracttype: - Vast contract: Ideaal als je zekerheid wilt en de prijzen stabiel blijven. Volgens gegevens van de ACM bedroeg in 2024 het gemiddelde vaste tarief voor elektriciteit €0,25 per kWh en voor gas €1,20 per m³. - Variabel contract: Kan voordelig zijn als de prijzen dalen, maar brengt risico met zich mee bij stijgende marktprijzen. Volgens de ACM bedroeg in juli 2024 het variabele tarief voor elektriciteit €0,30 per kWh. - Dynamisch contract: Hierbij volg je de groothandelsprijs direct, met een kleine marge. Dit kan voordelig zijn als de prijzen laag staan, maar risicovol bij pieken.
-
Vergelijk leveranciers en tarieven: De ACM publiceert jaarlijks een ranglijst van energieleveranciers op basis van prijs en klanttevredenheid. In 2024 stonden leveranciers zoals Oxxio, Budget Energie en Vandebron in de top 5 van goedkoopste opties. Let echter op verborgen kosten, zoals administratiekosten of boetes bij vroegtijdig opzeggen.
-
Bespaar energie: - Vervang oude apparaten door energiezuinige modellen (A+++ label). - Isoleer je woning om warmteverlies te beperken. - Gebruik slimme thermostaten om je energieverbruik te optimaliseren.
FAQ: Veelgestelde vragen over groothandelsprijzen en je energierekening
Waarom stijgt mijn energierekening als de groothandelsprijs daalt?
Je energierekening bestaat volgens de ACM voor slechts 40% uit groothandelsprijzen. De overige 60% bestaat uit belastingen, netwerkkosten en marges van leveranciers. Als de groothandelsprijs daalt, dalen deze kosten niet automatisch mee.
Hoe vaak passen energieleveranciers hun prijzen aan?
Dit hangt af van je contracttype: - Vast contract: Prijzen worden meestal 1x per jaar aangepast, op basis van de gemiddelde groothandelsprijs over de voorgaande periode. - Variabel contract: Prijzen kunnen maandelijks of zelfs dagelijks wijzigen, afhankelijk van de marktontwikkelingen.
Wat is het verschil tussen TTF-gas en EPEX Spot?
- TTF-gas: Een Europese referentieprijs voor gas, gebaseerd op futurescontracten. Deze prijs wordt gebruikt voor de handel in gas op de groothandelsmarkt.
- EPEX Spot: Een Europese markt voor de dagelijkse handel in elektriciteit. Hier worden prijzen per uur vastgesteld op basis van vraag en aanbod.
Kan ik profiteren van lage groothandelsprijzen?
Ja, als je een variabel of dynamisch contract hebt. Volgens ICE Futures daalden in 2024 de TTF-gasprijs naar €35/MWh, wat leidde tot lagere variabele tarieven voor consumenten. Huishoudens met een vast contract profiteerden hier echter niet van.
Bronnen
- Autoriteit Consument & Markt (ACM) (2024). Prijzen en tarieven energieleveranciers. Geraadpleegd op 15 augustus 2024 via acm.nl/energie
- Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) (2024). Gemiddelde energierekening huishoudens. Geraadpleegd op 15 augustus 2024 via cbs.nl/energie
- TenneT (2024). Netwerkkosten en congestie in het Nederlandse energienet. Geraadpleegd op 15 augustus 2024 via tennet.eu/nl
- ICE Futures (2024). TTF Gas Futures Prices. Geraadpleegd op 15 augustus 2024 via theice.com
- EPEX Spot (2024). Dagelijkse elektriciteitsprijzen. Geraadpleegd op 15 augustus 2024 via epexspot.com
Geschreven met behulp van kunstmatige intelligentie onder redactionele supervisie. Bronnen automatisch geverifieerd. Hoe we werken
Strompris #energieprijs #groothandel #ttf-gas #epex-spot #energierekening