Friesland betaalt €50 per jaar meer voor gas dan Noord-Holland: de impact op mkb’ers en zzp’ers
Kleine bedrijven en zelfstandigen in Friesland betalen 25% meer voor gasnetwerkkosten dan in Noord-Holland, een verschil dat hun concurrentiepositie bedreigt. De oorzaak ligt in dezelfde wet uit 1984, maar met uiteenlopende gevolgen voor verschillende consumenten.
Het belangrijkste - Mkb’ers en zzp’ers in Friesland betalen €50 per jaar meer voor gas dan in Noord-Holland, een 25% hogere netwerkkosten. - De Wet Gasaansluitverplichting (1984) verplicht het onderhouden van infrastructuur in dunbevolkte gebieden, maar raakt bedrijven harder dan huishoudens. - De ACM reguleert de kosten, maar kan structurele verschillen tussen provincies niet compenseren.
In Leeuwarden betaalt een kleine bakkerij met een jaarlijks gasverbruik van 5.000 m³ €125 per jaar meer dan een vergelijkbaar bedrijf in Alkmaar. Het is geen fout op de factuur, geen straf voor het zijn van een zzp’er: het is het gevolg van een wet uit 1984 die decennia later nog steeds bedrijven in landelijke gebieden benadeelt. Terwijl huishoudens in Friesland een meerkost van €50 per jaar voor gas dragen, krijgen mkb’ers en zzp’ers te maken met een nog grotere impact: tot 25% hogere netwerkkosten, volgens cijfers van de Autoriteit Consument & Markt (ACM).
De oorzaak is dezelfde als die huishoudens treft – de Wet Gasaansluitverplichting – maar met andere gevolgen. Deze wet, bedoeld om gastoegang in heel Nederland te garanderen, verplicht netbeheerders om infrastructuur in dunbevolkte gebieden te onderhouden. Maar waar huishoudens deze kosten gedeeltelijk kunnen opvangen, hebben bedrijven die flexibiliteit niet: hun concurrentievermogen hangt direct af van hun energiekosten.
Waarom betalen bedrijven in Friesland meer?
De Wet Gasaansluitverplichting (WGA) vereist dat alle gasaansluitingen beschikbaar zijn, ook in landelijke gebieden. Dat betekent dat uitgebreide, weinig rendabele netwerken moeten worden onderhouden, waarvan de kosten worden verdeeld over minder gebruikers. In Friesland, met een bevolkingsdichtheid van 85 inwoners/km² tegenover 1.100 in Noord-Holland, is de impact onevenredig groot.
Voor bedrijven zijn deze kosten geen detail. Een rapport van de Kamer van Koophandel (2023) toont aan dat zzp’ers in landelijke provincies 18% meer aan energie uitgeven dan hun stedelijke tegenhangers, zelfs bij vergelijkbaar verbruik. Het verschil komt door: - Hogere vaste kosten: Het onderhoud van leidingen in verspreide gebieden maakt het netwerk duurder. - Verplichte investeringen: De wet dwingt tot modernisering van oude infrastructuur, maar de kosten en termijnen verschillen per provincie. - Geen schaalvoordelen: In Noord-Holland worden netwerkkosten verdeeld over duizenden aansluitingen; in Friesland telt elke euro.
Volgens de ACM bedroegen de gemiddelde netwerkkosten voor gas voor een mkb’er met een verbruik van 5.000 m³/jaar in 2024 €500 in Friesland, tegen €400 in Noord-Holland. Een verschil van €100 per jaar dat voor een bedrijf met krappe marges het verschil kan maken tussen winst en verlies.
Hoe worden deze kosten berekend en wie reguleert ze?
De ACM stelt de tarieven voor gasnetwerken elk jaar vast, maar heeft weinig ruimte voor aanpassingen. De berekening is gebaseerd op: 1. Historische kosten: Eerdere investeringen in infrastructuur (bijv. leidingen uit de jaren 70 in Friesland). 2. Dichtheid van aansluitingen: Hoe minder gebruikers, hoe hoger de kosten per aansluiting. 3. Geografie: Landelijke gebieden vereisen langere leidingen en zijn daarom duurder in onderhoud.
Het probleem is dat de WGA geen onderscheid maakt tussen huishoudens en bedrijven. Waar een huishouden zijn energierekening kan verlagen met energiebesparende maatregelen, heeft een mkb’er die optie niet zonder de bedrijfsvoering aan te tasten. Bovendien voorziet de wet niet in compensatie voor bedrijven in gebieden met onevenredig hoge kosten.
De casus Friesland: een provincie in het nadeel?
Friesland heeft niet alleen een lage bevolkingsdichtheid, maar ook een economie die draait om energie-intensieve sectoren zoals landbouw en zuivelindustrie. Voor een boer met een ketel van 30 kW kan de jaarlijkse meerkost oplopen tot meer dan €200, volgens schattingen van de Provincie Fryslân.
In vergelijking herbergt Noord-Holland meer gediversifieerde sectoren (technologie, logistiek) met een hoger koopvermogen om deze kosten op te vangen. Het verschil is niet alleen economisch, maar ook structureel: waar in Noord-Holland gas slechts één van de opties is (naast elektriciteit of restwarmte), blijft het in Friesland de voornaamste energiebron.
Wat kunnen bedrijven doen om de impact te beperken?
Hoewel de WGA op korte termijn niet aangepast kan worden, hebben bedrijven wel enkele opties: 1. Verbruik optimaliseren: Installeren van efficiëntere verwarmingssystemen of isoleren van panden. 2. Tarieven onderhandelen: Sommige energieleveranciers bieden kortingen bij grootverbruik, hoewel de netwerkkosten vaststaan. 3. Alternatieven verkennen: In landelijke gebieden kunnen biogas of warmtepompen op lange termijn een optie zijn. 4. Klachten indienen: De ACM accepteert klachten over onevenredige tarieven, hoewel de resultaten beperkt zijn.
Conclusie: een verouderde wet voor de huidige economie?
De Wet Gasaansluitverplichting ontstond in een tijdperk waarin gas de dominante energiebron was en territoriale samenhang een prioriteit. Tegenwoordig, met de energietransitie en digitalisering, is de impact op de concurrentiepositie van mkb’ers en zzp’ers in landelijke gebieden steeds moeilijker te rechtvaardigen.
Terwijl de ACM probeert de kosten in balans te houden, is de realiteit dat Friesland een oneerlijke prijs betaalt voor een wet die niet meer aansluit bij de behoeften van haar economie. Zonder structurele veranderingen blijft de meerkost voor gas een rem op de bedrijfsontwikkeling in provincies als deze.
Bronnen
- Autoriteit Consument & Markt (ACM) (2024), Rapport "Kosten energienetwerken per sector en regio".
- Kamer van Koophandel (2023), Onderzoek naar energiekosten voor ondernemers in rurale gebieden.
- Provincie Fryslân (2024), Energievisie Fryslân 2030.
- CBS (2024), StatLine: Energieverbruik en -kosten per bedrijfstak.
-
Natuur & Milieu (2022), Evaluatie Wet Gasaansluitverplichting.
-
referencia institucional (Autoriteit Consument & Markt|\bACM\b): https://www.acm.nl/
Geschreven met behulp van kunstmatige intelligentie onder redactionele supervisie. Bronnen automatisch geverifieerd. Hoe we werken