Prisco Battes: Jan modaal is ieder jaar een nieuwe auto kwijt aan gezondheidszorg

De kern - De Nederlandse gezondheidszorg slokt een steeds groter deel van het inkomen op van de gemiddelde burger. - ### Hecho - Op 25 september 2026 publiceerde De Telegraaf een opvallende bijdrage van columnist en expert Prisco Battes onder de titel 'Jan modaal is ieder jaar een nieuwe

De Nederlandse gezondheidszorg slokt een steeds groter deel van het inkomen op van de gemiddelde burger. Dit blijkt eens te meer uit recente analyses en publieke debatbijdragen. De bekende zegsman Prisco Battes merkte recent scherp op dat een doorsnee werkende Nederlander met een modale inkomen feitelijk ieder jaar ter waarde van een nieuwe auto aan zorgkosten kwijt is als we alle directe en indirecte lasten bij elkaar optellen. Dit roept fundamentele vragen op over de houdbaarheid van ons zorgstelsel en de manier waarop de financiering is ingericht.

Op 25 september 2026 publiceerde De Telegraaf een opvallende bijdrage van columnist en expert Prisco Battes onder de titel 'Jan modaal is ieder jaar een nieuwe auto kwijt aan gezondheidszorg'. In het artikel wijst Battes erop dat de verwachte stijging van de zorgpremie met ruim 12 euro per maand slechts het topje van de ijsberg is. Wie werkelijk berekent wat er via premies, eigen risico, collectieve belastingen en werkgeversheffingen wordt afgedragen om het uitdijende zorgstelsel draaiende te houden, komt uit op bedragen die vergelijkingen oproepen met de aanschafwaarde van een nieuwe middenklasse auto. Het zorgstelsel wordt door Battes treffend omschreven als een 'plofkip' op de begroting, een systeem dat door zijn eigen groei dreigt te bezwijken onder het gewicht.

Context

De discussie over de betaalbaarheid van de zorg is allerminst nieuw, maar bereikt in de herfst van 2026 een nieuw kookpunt. Terwijl Prinsjesdag net achter de rug is en kabinetsplannen worden doorgerekend, stapelen de kosten zich op. De demografische vergrijzing in Nederland zet onverminderd door, waardoor de vraag naar intensieve zorg en ouderenzorg exponentieel groeit. Tegelijkertijd kampen zorginstellingen met flinke personeelstekorten, stijgende cao-lonen en hoge administratieve lasten. Het systeem is decennialang ingericht op expansie en maximale toegankelijkheid, maar zonder harde keuzes over het basispakket en de doelmatigheid dreigt de financiering vast te lopen. Burgers merken dit direct aan hun koopkracht, terwijl werkgevers geconfronteerd worden met stijgende loonkosten door de premiedruk.

De constatering dat Jan modaal jaarlijks een auto kwijt is aan de zorg heeft verstrekkende gevolgen op korte en middellange termijn voor verschillende geledingen van de samenleving. Voor huishoudens betekent dit een directe druk op de besteedbare inkomens. Gezinnen moeten steeds vaker keuzes maken tussen noodzakelijke uitgaven en de verplichte premies, wat de economische dynamiek afremt. Voor bedrijven en werkgevers nemen de loongerelateerde zorgkosten toe, hetgeen de internationale concurrentiepositie van het Nederlandse bedrijfsleven onder druk zet, met name in het mkb. Invoerders en beleggers kijken in toenemende mate kritisch naar de stabiliteit van de publieke financiën in Nederland, aangezien de zorgbegroting een steeds groter beslag legt op de nationale middelen. Regeringen worden op middellange termijn gedwongen om impopulaire hervormingen door te voeren, zoals het versoberen van het basispakket, het herdefiniëren van de eigen bijdragen of het drastisch herstructureren van de bureaucratie binnen de medische sector om verdere premie-explosies te voorkomen.

De discussie raakt direct aan de fundamenten van de Nederlandse verzorgingsstaat. Decennialang gold het principe dat kwalitatief hoogwaardige zorg voor iedereen toegankelijk moest zijn, ongeacht inkomen of achtergrond. Dit solidariteitsbeginsel staat nu echter onder zware druk doordat de kostenstijgingen de economische groei structureel overstijgen. Experts wijzen er al langere tijd op dat de vergrijzing niet als een verrassing komt, maar dat beleidsmakers desondanks hebben nagelaten om tijdig in te grijpen. De hervormingen die nu op tafel liggen, zoals preventie, digitalisering en efficiëntere samenwerking tussen ziekenhuizen en huisartsen, leveren op de korte termijn juist extra investeringen op in plaats van directe besparingen. Dit vergroot de frustratie bij burgers en politici die om snelle oplossingen vragen. De complexiteit van het zorglandschap, met tal van verzekeraars, zorgkantoren, raden van toezicht en medisch specialisten, werkt bureaucratie in de hand. Hierdoor vloeit een aanzienlijk deel van het geld dat bestemd is voor de daadwerkelijke patiëntenzorg weg naar administratieve processen en overhead. Voor de politiek Den Haag betekent dit dat het dossier-zorg een hoofdpijndossier blijft dat kabinetten kan doen vallen. Het kabinet staat voor de loodzware taak om enerzijds de publieke tevredenheid over de zorg te waarborgen en anderzijds de overheidsfinanciën op orde te houden. Zonder ingrijpende keuzes dreigt de zorg een onbetaalbare molensteen om de nek van de economie te worden, met alle gevolgen van dien voor het algemeen welzijn en de sociale cohesie in ons land.