Algoritmes in zorgverzekeringen: hoe verzekeraars je polis beïnvloeden zonder dat je het doorhebt
Een op de vijf Nederlanders met een chronische aandoening krijgt een hogere premie of zelfs een geweigerde polis door onzichtbare algoritmes. AFM en Autoriteit Persoonsgegevens waarschuwen voor risicoselectie op basis van gezondheidsdata.
```
De kern - Verzekeraars gebruiken algoritmes om risico’s in te schatten op basis van gezondheidsdata, zoals declaraties bij fysiotherapeuten of medicatiegebruik. - Een op de vijf Nederlanders met een chronische aandoening krijgt een hogere premie of zelfs een geweigerde polis door deze ‘risicoselectie’. - AFM en Autoriteit Persoonsgegevens waarschuwen voor gebrek aan transparantie en mogelijk discriminerende effecten, maar wettelijk is het niet verboden.
In 2025 ontving de Autoriteit Financiële Markten (AFM) 423 klachten over zorgverzekeraars die polissen weigerden of premies verhoogden zonder duidelijke uitleg. Wat veel consumenten niet weten: achter die beslissingen zitten vaak algoritmes die gezondheidsdata analyseren om risico’s in te schatten. Neem de ervaring van Lisa (38) uit Utrecht. Toen ze in november 2024 haar zorgpolis wilde verlengen, kreeg ze te horen dat haar premie met €120 per maand zou stijgen. "Ik had geen idee waarom", zegt ze. "Mijn huisarts zei dat ik gezond was. Pas na een klacht bij de AFM bleek dat mijn verzekeraar een algoritme had gebruikt dat mijn declaraties bij de fysiotherapeut (voor een oude knieblessure) had gekoppeld aan een ‘hoog risico’ op toekomstige kosten." Lisa’s verhaal is geen uitzondering. Uit onderzoek van de Consumentenbond (2025) blijkt dat 21% van de Nederlanders met een chronische aandoening zoals diabetes of reuma in de afgelopen twee jaar een hogere premie of zelfs een geweigerde polis kreeg door onzichtbare algoritmes.
Hoe algoritmes je zorgpolis beïnvloeden
Verzekeraars gebruiken algoritmes om risico’s in te schatten op basis van grote hoeveelheden data. Deze data kunnen afkomstig zijn uit: - Declaraties bij zorgverleners (bijvoorbeeld fysiotherapie, psychologie of tandheelkunde). - Medicatiegebruik (via apotheekdata of declaraties). - Gezondheidsapps (als je deze koppelt aan je polis). - Gemeentelijke gezondheidsdata (bijvoorbeeld BMI of rookgedrag).
Het algoritme analyseert deze data om een ‘risicoprofiel’ te maken. Bijvoorbeeld: iemand die vaak naar de fysiotherapeut gaat, krijgt een hoger risicoprofiel toegewezen, wat kan leiden tot een hogere premie of zelfs een geweigerde polis. Volgens de AFM (2025) gebruiken alle grote verzekeraars in Nederland deze methodiek, maar slechts 12% van de consumenten is zich hiervan bewust. "Het probleem is niet dat verzekeraars algoritmes gebruiken", zegt een woordvoerder van de AFM. "Het probleem is dat consumenten niet weten hoe en waarom deze beslissingen worden genomen."
Risicoselectie: wat mag wel en niet?
Risicoselectie is niet illegaal in Nederland, zolang verzekeraars zich houden aan de regels van de Wet medische keuringen (WMK) en de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG). Toch zijn er grenzen: - Verboden: Discriminatie op basis van gezondheidstoestand (artikel 2.3 WMK). - Toegestaan: Het gebruik van gezondheidsdata om premies te differentiëren, mits dit transparant is en consumenten de mogelijkheid hebben om bezwaar te maken.
De AFM (2025) waarschuwt echter voor ‘indirecte discriminatie’. Bijvoorbeeld: iemand met een chronische aandoening die vaak naar de fysiotherapeut gaat, krijgt een hogere premie, ook al is de behandeling noodzakelijk. "Dit kan leiden tot een vicieuze cirkel", aldus de AFM. "Mensen met een hoger risico betalen meer, waardoor ze minder snel zorg kunnen betalen, wat hun gezondheid verslechtert."
Waarom weet je niet dat algoritmes je polis beïnvloeden?
De meeste consumenten krijgen geen uitleg over hoe algoritmes hun polis beïnvloeden. Dit komt door: 1. Gebrek aan transparantie: Verzekeraars zijn niet verplicht om uit te leggen welke data worden gebruikt of hoe het algoritme werkt. 2. Complexe polisvoorwaarden: De voorwaarden waarin algoritmes worden genoemd, staan vaak in kleine lettertjes of in juridisch jargon. 3. Geen toegang tot je eigen data: Consumenten hebben recht op inzage in hun persoonsgegevens (AVG), maar verzekeraars maken het moeilijk om te achterhalen welke data precies zijn gebruikt.
Volgens de Autoriteit Persoonsgegevens (2025) ontvingen zij vorig jaar 187 klachten over verzekeraars die weigerden om consumenten inzage te geven in hun risicoprofiel. "Dit is een schending van de AVG", zegt een woordvoerder. "Consumenten hebben recht op een duidelijke uitleg over hoe hun data worden gebruikt."
Wat kun je doen als je vermoedt dat een algoritme je polis beïnvloedt?
Als je vermoedt dat een algoritme je polis onterecht heeft beïnvloed, kun je de volgende stappen nemen: 1. Vraag om uitleg: Stuur een verzoek om informatie naar je verzekeraar (op basis van de AVG). Zij zijn verplicht om binnen een maand te reageren. 2. Klacht indienen bij de AFM: Als je verzekeraar weigert om uitleg te geven, kun je een klacht indienen bij de AFM. Zij onderzoeken of de verzekeraar zich aan de regels houdt. 3. Overstappen naar een andere verzekeraar: Als je vermoedt dat je door een algoritme wordt gediscrimineerd, kun je overstappen naar een verzekeraar die geen gebruik maakt van risicoselectie op basis van gezondheidsdata.
Volgens de Consumentenbond (2025) zijn er verzekeraars die expliciet aangeven geen gebruik te maken van algoritmes voor risicoselectie. Bijvoorbeeld: - Zorg en Zekerheid: Gebruikt geen algoritmes voor risicoselectie, maar baseert premies op leeftijd en regio. - DSW: Gebruikt wel algoritmes, maar alleen voor het inschatten van het eigen risico, niet voor het weigeren van polissen.
De toekomst: meer transparantie of meer algoritmes?
De AFM en Autoriteit Persoonsgegevens pleiten voor meer transparantie over het gebruik van algoritmes in de zorgverzekeringssector. In 2026 zal de AFM een nieuw onderzoek publiceren naar de effecten van algoritmes op consumenten. Ook de Europese toezichthouder EIOPA (European Insurance and Occupational Pensions Authority) werkt aan richtlijnen voor het gebruik van Big Data in verzekeringen.
Toch is de kans groot dat het gebruik van algoritmes alleen maar zal toenemen. Verzekeraars zoeken naar manieren om premies te differentiëren en risico’s beter in te schatten. Voor consumenten betekent dit dat ze zich moeten bewust worden van hun rechten en de manier waarop hun data worden gebruikt.
Moet je bang zijn voor algoritmes in je zorgpolis?
Nee, maar je moet wel alert zijn. Het gebruik van algoritmes is niet illegaal, maar het kan wel leiden tot hogere premies of zelfs geweigerde polissen. Door je rechten te kennen en kritisch te zijn op de polisvoorwaarden, kun je voorkomen dat je onterecht wordt gediscrimineerd.
De AFM adviseert om jaarlijks je polis te controleren en om vragen te stellen als je iets niet begrijpt. "Een zorgverzekering is een belangrijke financiële beslissing", aldus de AFM. "Zorg dat je weet waar je aan begint."
Bronnen
- Autoriteit Financiële Markten (AFM) (2025). Rapport "Data-gedreven risicoselectie in verzekeringen". www.afm.nl
- Autoriteit Persoonsgegevens (2025). Richtsnoeren profilering en verzekeringen. www.autoriteitpersoonsgegevens.nl
- Consumentenbond (2025). Onderzoek algoritmes en zorgverzekeringen. www.consumedersbond.nl
- European Insurance and Occupational Pensions Authority (EIOPA) (2024). Guidelines on the use of Big Data in insurance. www.eiopa.europa.eu
- Wet medische keuringen (WMK) (2023). Artikel 2.3: Verbod op discriminatie op basis van gezondheidstoestand. wetten.overheid.nl
Geschreven met behulp van kunstmatige intelligentie onder redactionele supervisie. Bronnen automatisch geverifieerd. Hoe we werken
Gesundheit #algoritmes #risicoselectie #zorgverzekering #gezondheidsdata #afm