Goedkoper en meer controle: bedrijven kijken met interesse naar Chinese AI

De kern - ## Hecho - Bedrijven en organisaties die met AI-technologie werken, kijken met veel interesse naar open AI-modellen. - Het contrast met de Amerikaanse markt is daarbij het vertrekpunt.

Bedrijven en organisaties die met AI-technologie werken, kijken met veel interesse naar open AI-modellen. Die worden volgens de berichtgeving vooral gemaakt door Chinese bedrijven. De aanleiding is een dubbele afweging: goedkoper werken én de controle houden over de informatie die men deelt.

Het contrast met de Amerikaanse markt is daarbij het vertrekpunt. De grote AI-bedrijven in de Verenigde Staten – Anthropic, OpenAI en Google – vragen abonnementskosten en rekenen daarbovenop kosten voor het gebruik van hun krachtigste gesloten AI-modellen. De open AI-modellen zijn daarentegen gratis te downloaden. Gebruikers kunnen daardoor zelf kiezen op welke servers een open model draait.

Dat laatste is geen technisch detail maar de kern van de belangstelling. Wie zelf bepaalt op welke servers een model draait, bepaalt ook waar de gegevens terechtkomen die naar dat model worden gestuurd. Bij een gesloten model dat via de infrastructuur van de aanbieder loopt, ligt die keuze elders.

Context

De belangstelling voor open modellen staat niet op zichzelf. Ze valt samen met een bredere verschuiving in de manier waarop organisaties naar AI kijken. In de eerste fase van de generatieve AI, die begon met de doorbraak van publiek toegankelijke chatbots, was het aanbod sterk geconcentreerd bij een klein aantal Amerikaanse spelers. Wie wilde meedoen, sloot een abonnement af en gebruikte het model via de interface of de programmeerkoppeling van de aanbieder.

Die opzet bracht twee soorten kosten met zich mee. Er waren de zichtbare kosten: het abonnement en de tarieven per gebruik, die oplopen naarmate krachtiger modellen worden ingezet. En er waren de minder zichtbare kosten: de afhankelijkheid van één leverancier voor een technologie die inmiddels dwars door bedrijfsprocessen loopt, en de vraag waar de gegevens blijven die naar dat model worden gestuurd.

Open modellen doorbreken die tweedeling. Omdat het model gratis te downloaden is, verdwijnt de licentiekosten voor het model zelf als kostenpost. Omdat de gebruiker zelf kiest op welke servers het model draait, komt de vraag naar de locatie en de beveiliging van de gegevens bij de organisatie zelf te liggen. Dat is een andere rol dan die van afnemer van een dienst: het is de rol van beheerder van eigen infrastructuur.

Dat Chinese bedrijven hierin voorop zouden lopen, is een observatie die in het bericht wordt gedaan en die past bij het beeld van een markt waarin open publicatie van modelgewichten een strategie is geworden naast, of in plaats van, de verkoop van toegang. Voor organisaties betekent het dat het aanbod niet langer samenvalt met de Amerikaanse aanbieders die het gezicht van de sector bepaalden.

De drang naar controle is daarbij minstens zo bepalend als de prijs. Organisaties die met persoonsgegevens, klantinformatie, medische dossiers, juridische stukken of bedrijfsgeheimen werken, moeten kunnen uitleggen waar die gegevens worden verwerkt en wie er toegang toe heeft. Bij een gesloten dienst op de servers van een derde partij is dat een kwestie van contracten en vertrouwen. Bij een open model op eigen servers is het een kwestie van technische inrichting.

Tegelijk kleeft er een keerzijde aan dezelfde eigenschap die de modellen aantrekkelijk maakt. Een model dat gratis te downloaden is en overal kan draaien, kan ook overal naartoe verdwijnen. De herkomst van een open model, de herkomst van de gegevens waarmee het is getraind en de vraag wie het model heeft aangepast, zijn voor een afnemer niet zonder meer vast te stellen. Wie controle over de eigen servers krijgt, neemt ook de verantwoordelijkheid over voor wat daarop draait.

Implicaties

Voor bedrijven betekent de opkomst van open modellen in de eerste plaats een andere kostenstructuur. De abonnementskosten en gebruiksvergoedingen van gesloten modellen verdwijnen als vaste post, maar daarvoor in de plaats komen kosten voor hardware, stroom, beheer en personeel dat de infrastructuur kan onderhouden. Of dat per saldo goedkoper uitpakt, hangt af van de schaal waarop een organisatie het model inzet: bij beperkt gebruik weegt de beheerslast zwaar, bij intensief gebruik kan eigen infrastructuur voordeliger worden dan betalen per aanroep.

Voor het midden- en kleinbedrijf, dat doorgaans niet over een eigen technische dienst van betekenis beschikt, ligt hier een drempel. De belangstelling die in het bericht wordt gesignaleerd, vertaalt zich niet automatisch in vermogen om een model zelf te hosten. Tussen de organisaties die het kunnen en de organisaties die het willen, zit een laag van dienstverleners die het hosten overnemen – en daarmee een nieuw soort afhankelijkheid creëert, nu niet van de modelbouwer maar van de hostende partij.

Voor investeerders raakt dit aan de waardering van het gesloten verdienmodel. De Amerikaanse aanbieders bouwen hun omzet voor een belangrijk deel op betaalde toegang tot hun krachtigste modellen. Als afnemers voor een gratis alternatief kiezen, verschuift de concurrentie van modelkwaliteit naar prijs en naar de vraag of de meerwaarde van het duurste model de kosten rechtvaardigt. Dat is geen voorspelling over omzetcijfers, maar wel een verschuiving in de verhoudingen die voor de waardering van de sector relevant is.

Voor overheden en toezichthouders werpt de ontwikkeling een andere vraag op. Zolang organisaties AI via een bekende Amerikaanse aanbieder afnemen, is de keten overzichtelijk en zijn er aanspreekpunten. Open modellen die zelf worden gehost, verspreiden de verwerking van gegevens over veel meer partijen, zonder dat daar een centrale leverancier tegenover staat die kan worden aangesproken. Dat maakt toezicht op gegevensbescherming en op de herkomst van modellen ingewikkelder, niet eenvoudiger.

Op korte termijn is de meest concrete consequentie dat organisaties een keuze moeten maken die zij voorheen niet hoefden te maken: niet alleen welk model zij gebruiken, maar ook waar het draait en wie daar verantwoordelijk voor is. Die keuze dwingt tot een inventarisatie van welke gegevens naar een AI-model gaan – een inventarisatie die veel organisaties nog niet hebben gemaakt.

Op middellange termijn is de vraag of de belangstelling beklijft. Goedkoper en meer controle zijn sterke argumenten, maar zij wegen alleen zolang de organisatie in staat is de controle ook werkelijk uit te oefenen. Waar dat vermogen ontbreekt, blijft het bij een belofte die in de praktijk wordt uitbesteed. De werkelijke verschuiving zit dan niet in de prijs van AI, maar in de vraag wie verantwoordelijk is voor de infrastructuur eronder – een vraag die het bericht opwerpt zonder haar te beantwoorden.