Han de Jong: de kwetsbaarheid van de kleine belegger en spaarder in het vizier van de overheid

De kern - De Nederlandse vermogensrendementsheffing, beter bekend als box 3, blijft een hoofdpijndossier voor opeenvolgende kabinetten. - Dit artikel belicht deze problematiek vanuit de redactionele hoek van BeleggingsJournal, waarbij we de feiten scheiden van de economische analyse en de - Heit

De Nederlandse vermogensrendementsheffing, beter bekend als box 3, blijft een hoofdpijndossier voor opeenvolgende kabinetten. Recente publicaties in De Telegraaf van 1 oktober 2026, waarin macro-economist Han de Jong zijn licht laat schijnen over de problematiek, leggen een fundamenteel politiek en economisch pijnlijk mechanisme bloot. Volgens De Jong vormen de niet al te grote belegger en de doorsnee spaarder een makkelijke prooi voor de overheid wanneer de staatskas moet worden gespekt.

Dit artikel belicht deze problematiek vanuit de redactionele hoek van BeleggingsJournal, waarbij we de feiten scheiden van de economische analyse en de concrete gevolgen voor de korte en middellange termijn in kaart brengen.

Heit

Het feitelijke startpunt van dit debat is de vaststelling dat een langverwachte structurele oplossing voor de problematiek rond box 3 opnieuw op losse schroeven staat. Recente kabinetsvoorstellen dreigden ertoe te leiden dat een aanzienlijk grotere groep burgers belasting zou moeten gaan betalen over veronderstelde inkomsten uit vermogen. Dit leidde tot dusdanig veel politieke en maatschappelijke weerstand dat de plannen wederom onvoldoende draagvlak vonden. De politiek moet hierdoor noodgedwongen terug naar de tekentafel, of zoals het in de volksmond klinkt, terug naar de rekentafel.

In De Telegraaf van 1 oktober 2026 formuleerde Han de Jong hierover scherpe kritiek. Hij wees erop dat de overheid bij het zoeken naar nieuwe belastingopbrengsten systematisch uitkomt bij de brede middenmoot van spaarders en kleine beleggers. Grote vermogenden beschikken immers over legio fiscale en juridische mogelijkheden om hun kapitaal internationaal te spreiden of fiscaal te optimaliseren, waardoor zij minder vatbaar zijn voor nationaal beleid.

Context

De problematiek rond box 3 sleept zich al jaren voort na ingrijpende uitspraken van de Hoge Raad. De rechter oordeelde dat het belasten van fictieve rendementen in strijd is met het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM). Sindsdien probeert de wetgever een nieuw stelsel te ontwerpen dat gebaseerd is op werkelijk behaalde rendementen. Dit blijkt echter technisch en uitvoertechnisch een nachtmerrie voor de Belastingdienst.

Het kabinetsvoorstel dat recent sneuvelde, probeerde de gaten in de begroting te dichten door de doelgroep van belastingplichtigen te verbreden. Hierdoor zouden ook huishoudens met bescheiden spaargelden of kleine beleggingsportefeuilles via constructies alsnog worden geraakt. Macro-economisch gezien ontstaat hierdoor een paradox. Aan de ene kant stimuleert de overheid burgers om zelf te zorgen voor hun oude dag via beleggen en sparen, gelet op de onder druk staande AOW en pensioenen. Aan de andere kant ontmoedigt het fiscale stelsel dit gedrag door vermogen onevenredig zwaar of onvoorspelbaar te belasten.

Han de Jong benadrukt in zijn analyse dat de overheid kiest voor de weg van de minste weerstand. De doorsnee burger met een paar tienduizend euro aan spaargeld of een kleine ETF-portefeuille heeft geen fiscale adviseurs in dienst om constructies op te tuigen. Hierdoor vormt deze groep een loyale maar kwetsbare melkkoe voor de fiscus.

Implicaties

De impasse rond box 3 en de fiscale druk op de kleine belegger hebben ingrijpende gevolgen voor verschillende geledingen van de samenleving op de korte en middellange termijn.

Voor huishoudens betekent dit dat de onzekerheid aanhoudt. Burgers kunnen geen betrouwbare lange-termijnplanning maken voor hun vermogensopbouw. Dit remt de financiële mondigheid en de noodzakelijke particuliere investeringen in de economie. Op de korte termijn leidt dit tot frustratie; op de middellange termijn kan het mensen ontmoedigen om überhaupt nog kapitaal te reserveren voor de toekomst.

Voor beleggers in het algemeen, en met name de kleine retailbelegger, zorgt dit klimaat voor een gevoel van rechtsonzekerheid. Wie bescheiden risico's neemt op de beurs om inflatie te verslaan, wordt geconfronteerd met complexe en soms onrechtvaardige fiscale spelregels die bovendien met terugwerkende kracht kunnen veranderen.

Voor de overheid en de politiek leidt dit uitstel tot aanhoudende budgettaire onzekerheid. De gaten in de begroting die gedicht moesten worden met de box 3-hervormingen, blijven openstaan. Dit dwingt het kab මෙම te zoeken naar alternatieve bezuinigingen of lastenverzwaringen elders, wat het bredere economische vertrouwen verder onder druk kan zetten. Zolang de overheid er niet in slaagt een eerlijk, uitvoerbaar en stabiel stelsel op te tuigen, blijft de kleine spaarder de dupe van politiek geormmel.

De structurele impasse in de vermogensbelasting legt een pijnlijk gebrek aan langetermijnvisie bloot binnen het financieel beleid van Den Haag. Terwijl experts zoals Han de Jong herhaaldelijk waarschuwen voor de onrechtvaardigheid van deze lastenverzwaringen voor de middenklasse, blijft een fundamentele koerswijziging uit. Dit institutionele getouwtrek tast het vertrouwen van burgers in de overheid als betrouwbare partner ernstig aan. Particuliere beleggers zien zich genoodzaakt om hun strategieën continu aan te passen aan ad-hocwetgeving, hetgeen kapitaalstromen verstoort en de bredere economische dynamiek in Nederland op de middellange termijn schaadt.