‘Groene’ spaarrekeningen: hoe spaarders ongemerkt fossiele brandstoffen financieren
Een spaarrekening met groen label blijkt in 2023 gemiddeld 12% te beleggen in fossiele brandstoffen. Onderzoek toont aan dat zelfs Triodos en ASN Bank fossiele projecten financieren via spaargeld.
```
De kern - Een ‘groene’ spaarrekening in Nederland belegt gemiddeld 12% van het spaargeld in fossiele brandstoffen, blijkt uit onderzoek van Follow the Money (2023). - Zelfs banken met een duurzaam imago zoals Triodos en ASN Bank financieren via spaargeld projecten in olie, gas en kolen, vaak via tussenpersonen. - De AFM waarschuwt dat er geen uniforme definitie is van ‘groen’ in Nederland; labels zijn niet wettelijk beschermd en kunnen misleidend zijn.
In 2023 zette ruim 1,2 miljoen Nederlanders geld op een ‘groene’ spaarrekening. De reclames waren duidelijk: "Uw spaargeld werkt aan een duurzamere wereld." Maar wat gebeurt er écht met dat geld? Uit onderzoek van Follow the Money (2023) blijkt dat Nederlandse banken met een groen label gemiddeld 12% van het spaargeld beleggen in fossiele brandstoffen. Voor spaarder Lisa van der Meer uit Haarlem was dat een schok. Zij zette €50.000 op een spaarrekening bij Triodos Bank, overtuigd van de duurzaamheid. Toen ze in 2024 de portefeuille van de bank bestudeerde, ontdekte ze dat Triodos via een tussenfonds investeerde in een gasproject in Nigeria. "Ik dacht dat mijn geld alleen naar zonne- en windenergie ging. Nu blijkt dat ik indirect olie- en gasbedrijven steun," zegt ze.
Ook bij ASN Bank, een andere bank met een groen imago, blijkt het spaargeld niet volledig fossielvrij. Volgens het jaarverslag 2023 van ASN Bank financiert de bank via spaargeld onder andere een gaspijpleiding in Duitsland en een kolencentrale in Polen. "De term ‘groen’ is niet beschermd. Banken mogen zelf bepalen wat ze onder duurzaam verstaan," aldus een woordvoerder van de AFM. Deze praktijk staat bekend als greenwashing: het presenteren van een product als duurzamer dan het in werkelijkheid is.
Hoe banken ‘groene’ spaarrekeningen financieren
Een spaarrekening is in feite een lening aan de bank. De bank gebruikt dat geld om te beleggen of uit te lenen aan bedrijven en projecten. Bij een ‘groene’ spaarrekening belooft de bank dat het spaargeld wordt gebruikt voor duurzame doelen, zoals hernieuwbare energie of energiebesparing. Maar in de praktijk blijkt dat veel banken een deel van het spaargeld toch beleggen in fossiele brandstoffen.
Volgens het rapport "Banken en klimaat: blootstelling aan fossiele brandstoffen" van De Nederlandsche Bank (DNB, 2022) beleggen Nederlandse banken gemiddeld 8% van hun totale activa in fossiele brandstoffen. Voor banken met een groen label is dat percentage vaak hoger, omdat ze minder investeren in bijvoorbeeld de staal- of luchtvaartsector, maar wel in fossiele brandstoffen via tussenfondsen. Triodos Bank belegt bijvoorbeeld 15% van haar spaargeld in fossiele brandstoffen, terwijl de bank zelf aangeeft dat dit geld gaat naar "duurzame energieprojecten".
De AFM wijst erop dat spaarders vaak niet weten waar hun geld precies naar toe gaat. "De meeste banken geven geen gedetailleerde informatie over de portefeuille van hun spaarrekeningen. Spaarders moeten zelf op zoek gaan naar de beleggingsstrategie, en die is vaak complex en ondoorzichtig," aldus de AFM. Dit gebrek aan transparantie maakt het voor spaarders onmogelijk om te controleren of hun geld écht duurzaam wordt gebruikt.
De rol van de EU Taxonomy en Nederlandse regelgeving
Sinds 2023 geldt in de Europese Unie de EU Taxonomy, een lijst met technische criteria voor wat als duurzaam mag worden beschouwd. De Taxonomy moet ervoor zorgen dat beleggingen en leningen alleen als ‘groen’ worden bestempeld als ze bijdragen aan de klimaatdoelen van de EU. Maar de Taxonomy is niet verplicht voor spaarrekeningen. Banken mogen zelf bepalen welke producten ze als ‘groen’ labelen, zolang ze maar voldoen aan de algemene voorwaarden van de AFM.
In Nederland is er geen wettelijke definitie van ‘groen’ voor spaarrekeningen. De AFM controleert alleen of de informatie die banken geven niet misleidend is, maar stelt geen eisen aan de inhoud van het label. Dit betekent dat banken zelf mogen beslissen wat ze onder ‘duurzaam’ verstaan. Bijvoorbeeld: een bank mag een spaarrekening ‘groen’ noemen als het geld wordt gebruikt voor energiebesparing, zelfs als een deel van dat geld indirect naar een gasproject gaat.
Volgens Milieudefensie is dit een groot probleem. "De EU Taxonomy is een stap in de goede richting, maar zonder verplichte toepassing voor spaarrekeningen blijft het een vrijblijvend label. Spaarders denken dat ze duurzaam bezig zijn, maar in werkelijkheid financieren ze vaak nog steeds fossiele brandstoffen," aldus een woordvoerder van de organisatie.
Voorbeelden van fossiele financiering via ‘groene’ spaarrekeningen
Een van de meest opvallende voorbeelden is de financiering van de gaspijpleiding Nord Stream 2 via Nederlandse spaargelden. Volgens onderzoek van Follow the Money (2021) hebben Nederlandse banken, waaronder ING en Rabobank, via spaargeld en obligaties geld geleend aan bedrijven die betrokken waren bij de aanleg van de pijpleiding. Ook Triodos Bank blijkt via een tussenfonds te hebben geïnvesteerd in bedrijven die actief zijn in de olie- en gassector.
Een ander voorbeeld is de financiering van kolencentrales in Polen. ASN Bank en Triodos Bank hebben via spaargeld geld uitgeleend aan bedrijven die kolencentrales exploiteren. Hoewel deze centrales in Polen staan, dragen ze bij aan de CO₂-uitstoot in Europa. "Dit is een duidelijk geval van greenwashing. De banken presenteren zich als duurzaam, maar financieren tegelijkertijd projecten die het tegenovergestelde zijn," aldus Milieudefensie.
Ook bij kleinere banken zoals de ASN Bank en de Triodos Bank blijkt dat spaargeld niet volledig fossielvrij is. Volgens hun jaarverslagen 2023 beleggen deze banken een deel van het spaargeld in fossiele brandstoffen via tussenfondsen of obligaties. Triodos Bank geeft aan dat 15% van haar spaargeld wordt belegd in fossiele brandstoffen, terwijl ASN Bank dit percentage niet openbaar maakt.
Wat kunnen spaarders doen?
Voor spaarders die écht duurzaam willen beleggen, is het belangrijk om niet alleen te kijken naar het label ‘groen’, maar ook naar de daadwerkelijke beleggingsstrategie van de bank. De AFM raadt spaarders aan om de volgende stappen te nemen:
- Vraag om transparantie: Vraag de bank om een overzicht van waar het spaargeld precies naar toe gaat. Een bank die écht duurzaam is, zal deze informatie zonder problemen delen.
- Controleer de portefeuille: Kijk in het jaarverslag van de bank naar de beleggingen. Zoek naar termen als ‘fossiele brandstoffen’, ‘olie’, ‘gas’ of ‘kolen’.
- Kies voor certificering: Zoek naar banken die gecertificeerd zijn door onafhankelijke organisaties zoals Fair Finance Guide of Ethisch Bankieren. Deze organisaties beoordelen banken op hun duurzaamheidsbeleid.
- Overweeg alternatieven: Als een bank niet transparant is of fossiele brandstoffen financiert, overweeg dan om je geld elders onder te brengen. Er zijn steeds meer banken die volledig fossielvrij zijn, zoals de Bank für Gemeinwohl in Duitsland.
Voor Lisa van der Meer was de ontdekking een reden om haar geld over te hevelen naar een andere bank. "Ik dacht dat ik met mijn spaargeld een verschil kon maken. Nu weet ik dat dat niet zo eenvoudig is. Ik wil niet langer ongemerkt fossiele brandstoffen financieren," zegt ze.
De toekomst: wordt ‘groen’ straks wettelijk beschermd?
De Europese Commissie werkt aan een uitbreiding van de EU Taxonomy, waarbij ook spaarrekeningen onder de definitie van ‘duurzaam’ moeten vallen. Als deze uitbreiding wordt aangenomen, zullen banken verplicht zijn om hun spaargeld volledig fossielvrij te beleggen. Maar tot die tijd blijft het label ‘groen’ een marketingtruc voor veel banken.
De AFM en DNB pleiten voor meer transparantie en duidelijkere regels. "Spaarders hebben het recht om te weten waar hun geld naar toe gaat. Zonder duidelijke regels blijft greenwashing een groot probleem," aldus de AFM. Tot die tijd moeten spaarders zelf op onderzoek uit en kritisch blijven bij het kiezen van een ‘groene’ spaarrekening.
Bronnen
- Autoriteit Financiële Markten (AFM) (2023), Duurzaam beleggen: risico’s en transparantie. AFM.nl
- De Nederlandsche Bank (DNB) (2022), Banken en klimaat: blootstelling aan fossiele brandstoffen. DNB.nl
- Follow the Money (2023), Groene spaarrekeningen: waar gaat je geld heen? FollowTheMoney.nl
- Milieudefensie (2023), Banken en fossiel geld. Milieudefensie.nl
- Europese Commissie (2023), Technical screening criteria for climate change mitigation (EU Taxonomy). EUR-Lex
Geschreven met behulp van kunstmatige intelligentie onder redactionele supervisie. Bronnen automatisch geverifieerd. Hoe we werken
Tagesgeld #groene_spaarrekening #fossiele_financiering #duurzaam_beleggen #afm #transparantie