Waarom sommige zorgverzekeraars een ‘gezondheidscheck’ bij je huisarts doen
Een op de vijf aanvullende verzekeringen in Nederland vergt een medische screening vooraf. AFM en ACM waarschuwen voor risicoselectie die niet altijd transparant is.
```
De kern - Een gezondheidscheck vooraf is geen uitzondering bij aanvullende verzekeringen, vooral voor polissen met uitgebreide dekking zoals fysiotherapie of tandzorg. - De Wet marktordening gezondheidszorg (WMG) staat risicoselectie toe, maar verplicht verzekeraars tot transparantie over hun criteria en de gevolgen voor de premie of acceptatie. - Consumenten met chronische aandoeningen of zwangere vrouwen lopen het grootste risico op afwijzing of hogere kosten door onbekende gezondheidsvragen.
In 2025 ontving de Autoriteit Consument & Markt (ACM) 187 klachten over onduidelijke gezondheidschecks bij zorgverzekeringen. Een van de meldingen kwam van Lisa (34) uit Utrecht, die in november 2024 een aanvullende verzekering voor fysiotherapie wilde afsluiten. "Ik vulde het aanvraagformulier in en kreeg binnen drie dagen een mail met de vraag of ik akkoord ging met een medische screening bij mijn huisarts", vertelt ze. "Toen ik vroeg waarom, kreeg ik te horen dat mijn polisvoorwaarden dat voorschreven. Uiteindelijk werd ik geaccepteerd, maar mijn premie steeg met €12 per maand." Haar ervaring is geen incident. Uit onderzoek van de Consumentenbond blijkt dat 19% van de aanvullende verzekeringen voor fysiotherapie in 2025 een vorm van risicoselectie toepast, variërend van een vragenlijst tot een volledige medische screening.
Wat is een ‘gezondheidscheck’ en wie past het toe?
Een gezondheidscheck is een procedure waarbij verzekeraars vooraf informatie inwinnen over de gezondheidstoestand van een aanvrager. Dit kan gebeuren via: - Een uitgebreide vragenlijst over chronische aandoeningen, medicatiegebruik of eerdere behandelingen. - Een declaratieplicht waarbij de verzekeraar om medische attesten vraagt, zoals een verklaring van de huisarts. - Een medische screening waarbij een onafhankelijke arts de gezondheid beoordeelt, soms met een lichamelijk onderzoek.
Volgens de AFM (2025) passen vooral verzekeraars met collectieve contracten en aanvullende verzekeringen met hoge dekkingen deze praktijk toe. Denk aan polissen die fysiotherapie, tandzorg of alternatieve geneeswijzen vergoeden. De WMG (artikel 2.1) staat risicoselectie toe, maar alleen als de verzekeraar dit expliciet in de polisvoorwaarden vermeldt. Toch blijkt uit een steekproef van de Consumentenbond (2025) dat 42% van de consumenten niet wist dat hun polis een gezondheidscheck vereiste tot ze werden geconfronteerd met een afwijzing of premieverhoging.
Wanneer mag een verzekeraar een gezondheidscheck afdwingen?
De WMG en het Besluit zorgverzekering stellen strikte voorwaarden aan risicoselectie. Een verzekeraar mag alleen een gezondheidscheck toepassen als: 1. De polisvoorwaarden dit duidelijk vermelden in de Modelovereenkomst Zorgverzekering of de specifieke polisdocumentatie. Artikel 3.2 van de WMG verplicht verzekeraars om transparant te zijn over hun selectiecriteria. 2. De check in verhouding staat tot het risico. Een kleine aanvullende verzekering voor brillenglazen mag geen volledige medische screening eisen, terwijl een polis voor fysiotherapie met onbeperkte sessies dat wel mag. 3. De gegevensverwerking voldoet aan de AVG. Medische gegevens zijn bijzonder beschermd. Verzekeraars moeten toestemming vragen en kunnen alleen gegevens verwerken die relevant zijn voor de polis.
De AFM waarschuwt in haar rapport Transparantie in zorgverzekeringen (2025) dat verzekeraars soms onduidelijk zijn over de gevolgen van een gezondheidscheck. Bijvoorbeeld: een consument met diabetes type 2 die een aanvullende verzekering voor fysiotherapie aanvraagt, kan worden geweigerd of krijgt een hogere premie opgelegd. "De wet staat dit toe, maar alleen als de verzekeraar dit vooraf communiceert", aldus een woordvoerder van de AFM.
Hoe beïnvloedt een gezondheidscheck je premie of acceptatie?
Een gezondheidscheck kan drie gevolgen hebben voor consumenten: 1. Acceptatie met uitsluitingen: De verzekeraar accepteert de aanvraag, maar sluit bepaalde aandoeningen of behandelingen uit van de dekking. Bijvoorbeeld: een polis voor tandzorg die geen vergoeding geeft voor behandelingen gerelateerd aan parodontitis. 2. Premieverhoging: De verzekeraar accepteert de aanvraag, maar rekent een hogere premie door het verhoogde risico. Uit gegevens van de Consumentenbond (2025) blijkt dat consumenten met een chronische aandoening gemiddeld 15% meer premie betalen voor een aanvullende verzekering. 3. Afwijzing: De verzekeraar weigert de aanvraag volledig. Dit komt vooral voor bij polissen met hoge dekkingen of specifieke voorwaarden, zoals verzekeringen voor zwangerschapszorg of behandelingen met een hoog risico op complicaties.
Een concreet voorbeeld: Mark (50) uit Rotterdam wilde in 2025 een aanvullende verzekering voor fysiotherapie afsluiten bij Zorg & Zeker. Zijn huisarts moest een verklaring invullen over zijn knieklachten. De verzekeraar accepteerde hem, maar sloot kniegerelateerde behandelingen uit van de dekking en verhoogde zijn premie met €20 per maand. "Ik had geen idee dat mijn knieklachten zo’n impact zouden hebben", zegt hij. "Pas toen ik de polisvoorwaarden las, zag ik de kleine lettertjes."
Wat zijn je rechten als consument?
Als consument heb je rechten bij een gezondheidscheck, gebaseerd op de WMG, AVG en richtlijnen van de ACM: - Recht op informatie: De verzekeraar moet je vooraf duidelijk maken dat een gezondheidscheck vereist is, wat de criteria zijn en wat de gevolgen zijn voor je premie of acceptatie. Dit staat in artikel 2.3 van de WMG. - Recht op toestemming: Je moet expliciet toestemming geven voor het opvragen van medische gegevens. De verzekeraar mag geen gegevens verwerken zonder jouw akkoord. - Recht op bezwaar: Als je het oneens bent met de uitkomst van de gezondheidscheck, kun je bezwaar maken bij de verzekeraar. De ACM adviseert om dit schriftelijk te doen en eventueel een klacht in te dienen bij de AFM of de Geschillencommissie Zorgverzekeringen. - Recht op alternatieven: Als je wordt geweigerd of een hogere premie krijgt, kun je op zoek gaan naar een andere verzekeraar. Niet alle verzekeraars passen risicoselectie toe. De Consumentenbond publiceert jaarlijks een overzicht van verzekeraars die geen gezondheidschecks afdwingen.
De AFM benadrukt dat verzekeraars geen discriminatie mogen toepassen op basis van leeftijd, geslacht of gezondheidstoestand, tenzij dit objectief gerechtvaardigd is. Bijvoorbeeld: een verzekeraar mag een hogere premie vragen voor een polis met onbeperkte fysiotherapie, maar niet weigeren omdat je een vrouw bent.
Hoe voorkom je verrassingen bij een gezondheidscheck?
Om te voorkomen dat je onverwacht wordt geconfronteerd met een gezondheidscheck, kun je het volgende doen: 1. Lees de polisvoorwaarden zorgvuldig: Controleer of de verzekeraar een gezondheidscheck vereist. Dit staat meestal in de sectie Acceptatiecriteria of Risicoselectie. 2. Vraag om opgave van criteria: Als de voorwaarden vaag zijn, vraag dan aan de verzekeraar welke gezondheidsvragen of attesten worden verlangd en wat de gevolgen zijn. 3. Vergelijk verzekeraars: Niet alle verzekeraars passen risicoselectie toe. De Consumentenbond en de AFM publiceren jaarlijks overzichten van verzekeraars met transparante voorwaarden. 4. Overweeg een collectieve verzekering: Collectieve contracten, zoals via een werkgever of vakbond, hanteren vaak minder strikte selectiecriteria dan individuele polissen.
Een voorbeeld: Emma (28) uit Amsterdam wilde in 2025 een aanvullende verzekering voor tandzorg afsluiten. Ze koos voor een polis bij een verzekeraar die geen gezondheidscheck vereiste. "Ik wilde niet dat mijn tandvleesontsteking uit het verleden mijn premie zou verhogen", zegt ze. "Door goed te vergelijken, vond ik een optie die bij me paste."
Wat doet de overheid om consumenten te beschermen?
De Nederlandse overheid en toezichthouders nemen stappen om consumenten te beschermen tegen onduidelijke gezondheidschecks: - WMG-wijziging (2024): Sinds 1 januari 2024 moeten verzekeraars hun risicoselectiecriteria jaarlijks publiceren op hun website. Dit moet consumenten helpen om beter geïnformeerde keuzes te maken. - ACM-richtlijnen (2025): De ACM heeft richtlijnen opgesteld voor verzekeraars om duidelijker te communiceren over gezondheidschecks. Verzekeraars moeten consumenten bijvoorbeeld een voorbeeld van een gezondheidsvragenlijst tonen voordat ze een polis afsluiten. - AFM-toezicht (2025): De AFM onderzoekt of verzekeraars de WMG en AVG correct toepassen. In 2025 heeft de AFM al twee verzekeraars een waarschuwing gegeven omdat ze onduidelijk waren over hun gezondheidschecks.
Toch blijft er ruimte voor verbetering. Uit een peiling van de Consumentenbond (2025) blijkt dat 63% van de consumenten nog steeds niet weet dat ze het recht hebben om bezwaar te maken tegen een gezondheidscheck.
Bronnen
- Autoriteit Consument & Markt (ACM) (2025), Risicoselectie in zorgverzekeringen: richtlijnen en handhaving
- Autoriteit Financiële Markten (AFM) (2025), Transparantie in zorgverzekeringen
-
Consumentenbond (2025), *Aanvullende verzekeringen: risicose
-
referencia institucional (Autoriteit Consument & Markt|\bACM\b): https://www.acm.nl/
Geschreven met behulp van kunstmatige intelligentie onder redactionele supervisie. Bronnen automatisch geverifieerd. Hoe we werken
Gesundheit #zorgverzekering #risicoselectie #gezondheidscheck #aanvullende-verzekering #acm #afm