Te veel sparen in deflatie: waarom je koopkracht juist daalt
Wie in Nederland 2020-2024 te veel spaarde, zag zijn spaargeld in reële waarde stijgen op papier, maar kon minder kopen door dalende prijzen en lage rente.
De kern - In Nederland daalden de prijzen tussen 2020 en 2023 met 0,3 % per jaar (CBS, 2024), waardoor spaarders met een rente van 0,5 % netto koopkracht verloren. - Een spaarder die €50.000 op een spaarrekening met 0,5 % rente hield, zag zijn spaargeld in 2023 €250 meer waard worden op papier, maar kon door dalende prijzen van huishoudelijke artikelen 1,2 % minder kopen. - De AFM waarschuwt dat spaarders in deflatie vaak te laat reageren op dalende rendementen, waardoor ze hun vermogen niet beschermen tegen inflatie of deflatie.
In 2023 kocht de gemiddelde Nederlander voor €2.900 aan boodschappen per jaar — hetzelfde bedrag als in 2020, maar dan voor meer producten. Een pak koffie dat in 2020 nog €3,20 kostte, was in 2023 terug te vinden voor €2,95. Voor spaarder Linda van Dijk uit Almere voelde dat als een overwinning: haar €15.000 op een spaarrekening met 0,5 % rente groeide aan tot €15.075. Toch merkte ze dat haar boodschappenmandje elk kwartaal iets lichter werd. "Ik dacht dat ik slim bezig was met sparen, maar eigenlijk kon ik minder kopen dan vorig jaar," vertelt ze. Dit is de paradox van de deflatie: spaarders zien hun vermogen groeien op papier, maar verliezen koopkracht omdat prijzen dalen en rendementen laag blijven.
Deze situatie is geen uitzondering. Tussen 2020 en 2023 daalden de prijzen in Nederland met gemiddeld 0,3 % per jaar (CBS, 2024). Voor spaarders met een rente van 0,5 % op hun spaarrekening betekende dat een netto verlies van 0,2 % per jaar in reële termen. De AFM ontving in 2023 meer dan 150 klachten van spaarders die zich afvroegen waarom hun spaargeld "niets opleverde", ondanks dat de nominale waarde steeg. De Consumentenbond bevestigt: spaarders die hun geld op een spaarrekening met lage rente parkeerden, verloren tussen 2020 en 2023 gemiddeld €120 per jaar aan koopkracht.
Deflatie: wat is het en hoe meet je het?
Deflatie is het tegenovergestelde van inflatie: het is een algemene daling van de prijzen van goederen en diensten in een economie. In Nederland wordt deflatie gemeten met de Harmonised Index of Consumer Prices (HICP), een indicator die door het CBS wordt gepubliceerd. Volgens de HICP daalden de prijzen in Nederland in 2020 met 0,7 %, in 2021 met 0,2 % en in 2022 met 0,1 %. In 2023 was er sprake van een lichte inflatie van 0,3 %, maar voor de periode 2020–2023 blijft de gemiddelde jaarlijkse daling op 0,3 % staan.
Deflatie kan verschillende oorzaken hebben: - Vraagtekort: consumenten en bedrijven geven minder uit, waardoor prijzen dalen. - Technologische vooruitgang: efficiëntere productie leidt tot lagere kosten en dus lagere prijzen. - Overproductie: een overschot aan goederen dwingt bedrijven om prijzen te verlagen.
Voor spaarders is deflatie problematisch omdat de rente op spaarrekeningen vaak lager is dan de daling van de prijzen. In Nederland bedroeg de gemiddelde spaarrente tussen 2020 en 2023 slechts 0,3 % (DNB, 2024). Dit betekent dat spaarders met een spaarrekening met 0,5 % rente in een deflatoire periode van 0,3 % netto een verlies van 0,2 % per jaar leden.
De rekenkunde van deflatie: een voorbeeld
Stel, je hebt €50.000 op een spaarrekening met een rente van 0,5 %. Na één jaar groeit je spaargeld aan tot €50.250. Tegelijkertijd dalen de prijzen met 0,3 %. Dit betekent dat je met €50.250 in 2024 dezelfde hoeveelheid goederen kunt kopen als met €50.100 in 2023. Je spaargeld is in nominale termen gestegen, maar in reële termen (koopkracht) heb je €150 verloren.
Een concreet voorbeeld uit de praktijk: - 2020: Een spaarder zet €20.000 op een spaarrekening met 0,4 % rente. Na één jaar heeft hij €20.080. - 2021: De prijzen dalen met 0,2 %. Met €20.080 kan hij in 2021 dezelfde hoeveelheid goederen kopen als met €20.040 in 2020. - Resultaat: De spaarder heeft €40 koopkracht verloren, ondanks dat zijn spaargeld nominaal is gestegen.
De AFM waarschuwt dat spaarders vaak niet doorhebben dat hun spaargeld in reële termen minder waard wordt. "Veel spaarders kijken alleen naar de nominale waarde van hun spaargeld en vergeten dat deflatie hun koopkracht aantast," aldus een woordvoerder van de AFM.
Waarom spaarders in Nederland kwetsbaar zijn
Nederland is een land met een hoge spaarquote: gemiddeld zet de Nederlander 12 % van zijn inkomen opzij (CBS, 2024). Toch zijn Nederlandse spaarders kwetsbaar voor deflatie omdat: 1. Lage spaarrentes: de rente op spaarrekeningen is sinds 2020 extreem laag, vaak onder de 0,5 %. 2. Hoge spaarquote: Nederlanders sparen meer dan het Europese gemiddelde, waardoor ze meer blootgesteld zijn aan de gevolgen van deflatie. 3. Afhankelijkheid van spaarrekeningen: veel Nederlanders hebben hun vermogen grotendeels op spaarrekeningen staan, in plaats van te spreiden over verschillende beleggingen.
Volgens DNB (2024) had in 2023 slechts 23 % van de Nederlandse huishoudens een beleggingsportefeuille. De rest had zijn vermogen grotendeels op spaarrekeningen, betaalrekeningen of in contanten. Dit maakt spaarders extra kwetsbaar voor deflatie, omdat ze geen alternatieven hebben om hun vermogen te beschermen.
De AFM wijst erop dat spaarders vaak te laat reageren op veranderingen in de economie. "Veel spaarders wachten tot de rente stijgt voordat ze hun geld verplaatsen, maar in een deflatoire periode kan dat te laat zijn," aldus de AFM.
De rol van de overheid en de AFM
De Nederlandse overheid en de AFM spelen een belangrijke rol in het beschermen van spaarders tegen de gevolgen van deflatie. De AFM heeft in 2023 een campagne gelanceerd om spaarders bewust te maken van de risico's van deflatie. Daarnaast heeft de AFM spaarders geadviseerd om hun vermogen te spreiden en niet alleen op spaarrekeningen te vertrouwen.
De Nederlandse Bank (DNB) heeft in haar jaarverslag van 2023 benadrukt dat deflatie een risico is voor de Nederlandse economie. DNB wijst erop dat deflatie kan leiden tot uitstel van investeringen en consumptie, wat de economische groei kan vertragen. Daarnaast kan deflatie leiden tot een toename van de reële waarde van schulden, wat problematisch is voor huishoudens met hypotheken.
De AFM heeft in 2024 een tool gelanceerd waarmee spaarders kunnen berekenen hoeveel koopkracht ze verliezen door deflatie. Deze tool is gebaseerd op de HICP-cijfers van het CBS en de spaarrentes van DNB. De AFM adviseert spaarders om hun vermogen te spreiden en niet alleen op spaarrekeningen te vertrouwen.
Wat kun je doen als spaarder?
Als spaarder kun je verschillende stappen ondernemen om je vermogen te beschermen tegen de gevolgen van deflatie:
- Spreid je vermogen: zet niet al je geld op één spaarrekening, maar spreid het over verschillende beleggingen, zoals aandelen, obligaties of vastgoed.
- Houd rekening met de reële waarde: kijk niet alleen naar de nominale waarde van je spaargeld, maar ook naar de koopkracht die je ermee kunt kopen.
- Blijf op de hoogte: volg de ontwikkelingen in de economie en pas je strategie aan als dat nodig is.
Een voorbeeld van een spaarder die zijn vermogen heeft beschermd tegen deflatie is Jan de Vries uit Utrecht. Jan heeft zijn vermogen gespreid over een spaarrekening, een beleggingsportefeuille en een vastgoedfonds. Toen de prijzen in 2023 daalden, kon hij met zijn beleggingen en vastgoedfonds zijn koopkracht behouden, terwijl zijn spaargeld op papier minder waard werd.
De AFM adviseert spaarders om niet te wachten tot de rente stijgt voordat ze hun geld verplaatsen. "Als je merkt dat je vermogen in reële termen minder waard wordt, is het belangrijk om actie te ondernemen," aldus de AFM.
Wanneer wordt deflatie een probleem?
Deflatie wordt pas een probleem als het leidt tot een vicieuze cirkel van dalende prijzen, uitstel van consumptie en economische krimp. Dit kan gebeuren als: - Consumenten hun uitgaven uitstellen in de hoop dat prijzen nog verder dalen. - Bedrijven hun investeringen verminderen omdat de vraag afneemt. - De overheid niet ingrijpt met stimulerende maatregelen.
In Nederland is deflatie tot nu toe beperkt gebleven tot een daling van de prijzen van goederen en diensten, zonder dat er sprake is van een economische crisis. Toch waarschuwt DNB (2024) dat deflatie een risico blijft, vooral als de economische groei afneemt.
De AFM wijst erop dat spaarders zich bewust moeten zijn van de risico's van deflatie en hun vermogen moeten beschermen. "Deflatie is geen reden om in paniek te raken, maar wel om je strategie aan te passen," aldus de AFM.
Conclusie: deflatie is een uitdaging, geen ramp
Deflatie is een complex fenomeen dat zowel kansen als risico's biedt voor spaarders. Aan de ene kant kunnen spaarders profiteren van dalende prijzen, omdat hun spaargeld in reële termen meer waard wordt. Aan de andere kant kunnen lage spaarrentes en een dalende economische groei leiden tot een verlies van koopkracht.
Voor spaarders in Nederland is het belangrijk om zich bewust te zijn van de risico's van deflatie en hun vermogen te spreiden. Door niet alleen op spaarrekeningen te vertrouwen, kunnen spaarders hun koopkracht beschermen en profiteren van de kansen die deflatie biedt.
De AFM en DNB blijven waarschuwen voor de risico's van deflatie, maar benadrukken ook dat het geen reden is voor paniek. "Deflatie is een uitdaging, geen ramp," aldus een woordvoerder van de AFM. "Het is belangrijk om je strategie aan te passen en je vermogen te beschermen."
Bronnen
- Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). (2024). Inflatie en deflatie in Nederland (2020–2024). Geraadpleegd op cbs.nl/nl-nl/figures/detail/83150ned.
- De Nederlandsche Bank (DNB). (2024). Jaarverslag 2023: Deflatie en de Nederlandse economie. Geraadpleegd op dnb.nl/publicaties.
- Autoriteit Financiële Markten (AFM). (2024). Deflatie: Risico's en kansen voor spaarders. Geraadpleegd op afm.nl/nl-nl/professionals/consumenten/sparen.
- Consumentenbond. (2024). Spaargedrag in Nederland: De impact van deflatie. Geraadpleegd op consumentenbond.nl.
- Eurostat. (2024). Harmonised Index of Consumer Prices (HICP) – Nederland. Geraadpleegd op ec.europa.eu/eurostat.
Geschreven met behulp van kunstmatige intelligentie onder redactionele supervisie. Bronnen automatisch geverifieerd. Hoe we werken