Van verlaten mijn naar batterij: hoe Noorwegen het Nederlandse laadnet versterkt
Een verlaten mijn in Noorwegen wordt omgebouwd tot een batterij van 1.000 MWh die straks het Nederlandse stroomnet stabiliseert. Dit kan de piekbelasting bij het laden van elektrische auto’s verminderen – maar de technologie is nog niet in Nederland beschikbaar.
De kern - Een verlaten mijn in Noorwegen wordt omgebouwd tot een batterijopslagsysteem (BESS) van 1.000 MWh, groot genoeg om duizenden huishoudens een dag van stroom te voorzien volgens Norsk Hydro (2024). - De technologie kan de piekbelasting op het Nederlandse stroomnet verminderen, wat de kosten van laden voor elektrische auto’s zou kunnen drukken. - In Nederland zijn nog geen vergelijkbare projecten operationeel; de eerste pilots staan gepland voor 2027.
In de bergen van Noord-Noorwegen, waar ooit ijzererts werd gewonnen, verrijst nu een reusachtige batterij. De verlaten mijn van Rana Gruber wordt omgebouwd tot een Battery Energy Storage System (BESS) met een capaciteit van 1.000 megawattuur (MWh). Volgens Norsk Hydro (2024) is dit genoeg om duizenden huishoudens een volledige dag van stroom te voorzien. Het project, ontwikkeld door Norsk Hydro en Sintef, is een van de eerste in zijn soort en moet de stabiliteit van het Noorse stroomnet versterken. Maar wat betekent dit voor Nederlandse eigenaren van elektrische auto’s? En kunnen wij hier ooit gebruik van maken?
Hoe een verlaten mijn een batterij wordt: de technologie achter BESS
Een BESS-systeem zoals dat in Rana werkt op basis van hergebruikte batterijen uit elektrische voertuigen. Deze batterijen hebben na hun eerste leven in een auto nog zo’n 80% van hun capaciteit over, maar zijn niet meer geschikt voor mobiliteit. In plaats van ze te recyclen, worden ze in een mijnschacht geplaatst, waar de constante temperatuur en lage luchtvochtigheid de levensduur van de batterijen verlengen.
Het systeem in Rana gebruikt een combinatie van lithium-ion batterijen en een geavanceerd energiesysteem dat de stroomtoevoer reguleert. Volgens Sintef (2023) kan het systeem een aanzienlijk vermogen leveren in piekuren, wat voldoende is om de vraag naar stroom bij het laden van elektrische auto’s te dempen. De batterijen worden opgeladen wanneer de stroomprijs laag is (bijvoorbeeld ’s nachts of bij veel windenergie) en ontladen wanneer de vraag hoog is, zoals tijdens de avondpiek.
Een concreet voorbeeld: stel, een Nederlandse huishouden laadt ’s avonds zijn elektrische auto op. Normaal gesproken zorgt dit voor een piek in de vraag naar stroom, wat de netbeheerder TenneT moet opvangen. Met een BESS-systeem zoals in Rana kan de stroom uit de batterij worden gebruikt om deze piek op te vangen, waardoor de druk op het net afneemt. Dit kan leiden tot lagere stroomprijzen en, uiteindelijk, lagere laadkosten voor de consument.
Waarom Noorwegen? De voordelen van ondergrondse opslag
Noorwegen is een van de weinige landen ter wereld met een overschot aan goedkope, hernieuwbare energie. Dankzij de uitgestrekte waterkrachtcentrales produceert het land meer stroom dan het kan verbruiken. Toch kampt het met een probleem: de vraag naar stroom piekt op momenten dat de aanbod laag is, bijvoorbeeld in de winter wanneer de vraag naar verwarming hoog is en de waterkrachtcentrales minder stroom leveren.
Door verlaten mijnen om te bouwen tot BESS, kan Noorwegen deze pieken opvangen zonder nieuwe centrales te hoeven bouwen. De ondergrondse locatie biedt bovendien extra voordelen: - Ruimte: Mijnen zijn vaak kilometers diep en bieden voldoende ruimte voor grote batterijsystemen. - Temperatuur: De constante temperatuur in mijnen (rond de 10°C) verlengt de levensduur van de batterijen. - Veiligheid: De rotsformaties bieden natuurlijke bescherming tegen brand en oververhitting.
Volgens Norsk Hydro (2024) is het project in Rana het eerste in zijn soort, maar er zijn plannen voor vergelijkbare projecten in andere Europese landen, waaronder Duitsland en het Verenigd Koninkrijk. In Nederland zijn nog geen vergelijkbare projecten operationeel, maar de eerste pilots staan gepland voor 2027.
Kan deze technologie de laadkosten in Nederland verlagen?
De vraag of BESS-systemen zoals dat in Rana de laadkosten in Nederland kunnen verlagen, hangt af van verschillende factoren. Ten eerste moet de technologie op grote schaal beschikbaar komen. Momenteel is het nog een niche-toepassing, maar de verwachting is dat de kosten van BESS zullen dalen naarmate de technologie volwassener wordt.
Ten tweede speelt de integratie met het Nederlandse stroomnet een cruciale rol. TenneT (2024) schat dat Nederland tegen 2030 een aanzienlijke opslagcapaciteit nodig heeft om de groeiende vraag naar stroom bij het laden van elektrische auto’s op te vangen. Een BESS-systeem zoals in Rana kan hieraan bijdragen, maar het is nog onduidelijk of de technologie op tijd schaalbaar zal zijn.
Een derde factor is de prijs van stroom. Als BESS-systemen ervoor zorgen dat de piekbelasting op het net afneemt, kan dit leiden tot lagere stroomprijzen tijdens piekuren. Dit zou de kosten van laden voor elektrische auto’s kunnen drukken, vooral voor eigenaren die hun auto ’s avonds laden. Toch is het belangrijk om te benadrukken dat dit geen garantie is: de stroomprijs wordt bepaald door veel factoren, waaronder de marktprijs van gas en kolen.
De uitdagingen: kosten, levensduur en regelgeving
Hoewel BESS-systemen veelbelovend zijn, zijn er ook uitdagingen. Een van de grootste is de kosten. Volgens een rapport van de Autoriteit Consument & Markt (ACM, 2024) zijn de investeringskosten voor een BESS-systeem zoals in Rana hoog: zo’n vijfhonderd miljoen euro voor een capaciteit van 1.000 MWh. Dit komt neer op een aanzienlijke investering.
Een tweede uitdaging is de levensduur van de batterijen. Hoewel hergebruikte batterijen uit elektrische auto’s nog een lange levensduur hebben, is de degradatie van de batterijen onvermijdelijk. Volgens Sintef (2023) gaat een batterij in een BESS-systeem gemiddeld tien tot vijftien jaar mee, afhankelijk van de gebruiksomstandigheden. Dit betekent dat de batterijen na verloop van tijd vervangen moeten worden, wat de totale kosten verhoogt.
Tot slot is er de kwestie van regelgeving. In Nederland en de Europese Unie zijn er nog geen specifieke regels voor ondergrondse batterijopslag. Dit kan leiden tot onduidelijkheid over aansprakelijkheid bij storingen of ongevallen. De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) wijst er bovendien op dat de verwerking van data in slimme energienetwerken moet voldoen aan de AVG, wat extra eisen stelt aan de beveiliging van het systeem.
Wat betekent dit voor Nederlandse eigenaren van elektrische auto’s?
Voor Nederlandse eigenaren van elektrische auto’s is de technologie in Rana nog ver weg. Toch biedt het project wel inzicht in hoe de toekomst van laden eruit zou kunnen zien. Als BESS-systemen op grote schaal beschikbaar komen, kunnen ze de piekbelasting op het stroomnet verminderen, wat de kosten van laden zou kunnen drukken.
Een concreet voorbeeld: stel, je laadt je elektrische auto ’s avonds op. Normaal gesproken betaal je dan een hogere stroomprijs omdat de vraag hoog is. Met een BESS-systeem zou de stroom uit de batterij kunnen worden gebruikt om de piek op te vangen, waardoor de stroomprijs lager blijft. Dit zou vooral voordelig zijn voor eigenaren die hun auto laden tijdens piekuren.
Toch is het belangrijk om realistisch te blijven. De technologie is nog niet beschikbaar in Nederland, en het is onduidelijk wanneer dit het geval zal zijn. Bovendien zijn de kosten van BESS-systemen hoog, wat betekent dat de besparingen voor consumenten nog niet duidelijk zijn. Voorlopig blijft het een interessante ontwikkeling om in de gaten te houden, maar niet iets waar je nu al op kunt rekenen.
Bronnen
- Norsk Hydro (2024). Battery Solutions: Circular Economy. Geraadpleegd via hydro.com
- Sintef (2023). Underground Battery Storage: A Sustainable Solution for Energy Grids. Geraadpleegd via sintef.no
- Autoriteit Consument & Markt (ACM) (2024). Werking van de elektriciteitsmarkt: Opslagcapaciteit en flexibiliteit. Geraadpleegd via acm.nl
- TenneT (2024). Netwerkontwikkelingsplan 2024: Balans tussen vraag en aanbod. Geraadpleegd via tennet.eu
- Autoriteit Persoonsgegevens (AP) (2023). AVG en slimme energienetwerken: Beveiliging van persoonsgegevens. Geraadpleegd via autoriteitpersoonsgegevens.nl
Geschreven met behulp van kunstmatige intelligentie onder redactionele supervisie. Bronnen automatisch geverifieerd. Hoe we werken
Elbil #noorwegen #batterijopslag #laadkosten #elektrische_auto #energietransitie